Ảnh thủ công, nghệ thuật biến giấc mơ thành sự thật

Ảnh thủ công là một thể loại đặc biệt nhất nằm ở giữa mỹ thuật và nhiếp ảnh, cho phép người nghệ sỹ dùng các công cụ đồ họa để tạo ra một hình ảnh độc đáo, mới lạ thay vì những hình ảnh chân phương vốn có. Sự thủ công này đem lại hiệu quả rất cao, không chỉ bắt mắt mà còn chứa đựng nhiều thông tin. Tùy theo trí tưởng tượng và sức sáng tạo của mỗi người mà sẽ có các kết quả khác nhau - một điều hoàn toàn trái ngược với nhiệm vụ của nhiếp ảnh là phản ánh chân thực một sự thật. Do đó, ảnh thủ công được xếp vào loại ảnh giải trí phục vụ cho việc cổ động, quảng bá.Nhìn lại quá khứ, người ta thấy rằng không phải bây giờ ảnh thủ công mới xuất hiện mà nó cũng ra đời từ lâu với các thể loại ảnh thông thường như ảnh chân dung, ảnh phong cảnh song được tô vẽ , tẩy xóa, dán thêm các chi tiết nhằm tăng sự hấp dẫn, che đi cái rườm rà hoặc chỉ tập trung vào một đối tượng nổi bật.

Nhà kiến trúc. Ảnh: Erik Johansson 

Đi con dường riêng. Ảnh: Erik Johansson 

Một trong những bức ảnh được chỉnh sửa đầu tiên có lẽ là các bức ảnh trong thời nội chiến của Mỹ và đại chiến thế giới, chẳng hạn như ảnh chân dung của hai vị tổng thống Abraham Lincoln và đại tướng Ulysses S.Grant Mỹ. Trong ảnh của Lincoln chụp năm 1860 bằng phương pháp in thạch bản, thì hình ảnh được ghép từ hai phần thuộc hai bức ảnh khác nhau, gồm phần đầu của chính tổng thống Lincoln và phần thân của nhà chính trị John Calhoun. Trong ảnh của S. Grant, cũng có ba phần gồm phần đầu của tướng S.Grant được lấy từ ảnh của chính ông, phần thân và con ngựa được lấy từ ảnh của tướng Alexander M. McCook và phần nền là các tù nhân Confedarate bị bắt trong trận chiến đồi Fisher, Virginia và kết quả cuối cùng là một bức ảnh chân dung một vị tướng rất oai vệ cưỡi ngựa đứng trước ba quân tại City Point, Virginia vào năm 1864. Hoặc ảnh Các nàng tiên trong khu vườn Cottingley, của hai chị em Elise Wright 16 tuổi và Frances Griffiths 10 tuổi, người Anh. Vào năm 1917, cô bé Elise đã dùng một cái máy ảnh đơn giản để chụp hình các sinh vật mà em cho là các nàng tiên đang vui đùa trong vườn nhà. Nhìn bức ảnh này, nhiều người đến nay vẫn cho nó là thật vì sự tự nhiên, thánh thiện. Nhà văn Arthur Conon Doyle, tác giả của cuốn thám tử Sherlock Homes thậm chí còn viết bài để ca ngợi nó, thế nhưng đây cũng là một tác phẩm cắt dán. Bức ảnh Gia đình Daquilla của A. Werner cũng là một sản phẩm thủ công. Ảnh đặc tả bốn người cùng đứng chụp chung song có đến ba người lơ lửng vì chân không chạm đất. Điều ấy chỉ có thể là họ đã được cắt từ một bức ảnh rồi dán vào một bức ảnh khác và nó là ý tưởng của các hiệu ảnh thương  mại những năm đầu thế kỷ 20 cho phép các thành viên gia đình có thể bên nhau nhưng thực tế họ không ở đó.Phải gần một trăm năm sửa chữa trên bàn giấy thì tới cuối thập niên 90, thế giới mới có ảnh sửa trên máy tính cùng thuật ngữ Adobe Photoshop.

Hết đường. Ảnh: Erik Johansson
Tuy nhiên, đến nay Photoshop chỉ là một trong rất nhiều công cụ và phần mềm làm ảnh. Khác với các loại ảnh thường, mọi khâu ở ảnh thủ công gần như đều được làm tại chỗ trên máy và tùy theo ý tưởng của tác giả, chứ không dựa trên thực tế, trong đó người ta có thể dùng các công cụ biên tập hậu kỳ để thêm thắt, cắt gọt, đảo lộn trật tự, quy luật. Ảnh thủ công cũng không giới hạn trong một nội dung hay một hình thức nhất định, mà là một không gian mở, cho phép chuyển tải mọi thứ.
Trong một thứ lại có một thứ khác, nói theo dân gian là trong một thế giới lại có một thế giới và bất kỳ sự vật nào cũng có thể thành đối tượng phản ánh. Cho ra một sản phẩm vừa thật vừa ảo cùng những yếu tố siêu linh, cổ quái. Trong khi sáng tác, họ cũng dùng các thủ pháp như nghệ thuật sắp đặt, trừu tượng, nhân cách hóa, cường điệu hoặc ẩn dụ để thể hiện các ý tưởng như sự mơ mộng, huyễn hoặc, viễn tưởng, châm biếm, mỉa mai... Kết quả là nó không còn là một khoảng khắc của ánh sáng nữa mà là một câu chuyện ly kỳ cho thấy ma thuật và cả những điều huyền diệu có thể xảy ra trong cuộc sống. Giới trẻ hiện nay là những người làm ảnh thủ công nhiều nhất do có nhiều ý tưởng táo bạo, và nhiều người đã thành công trở thành các chuyên gia trong ngành giải trí được yêu mến. Một ví dụ như nghệ sỹ trẻ Erik Johansson, người Thụy Điển. Bằng khả năng chụp ảnh và xử lý Photoshop điêu luyện, anh có thể biến mọi thứ theo ý muốn, tạo nên những phong cảnh bi hài mà lôi cuốn. Nhờ anh, đất cát có thể trôi chảy như nước, làng mạc bồng bềnh trên biển trong những cái chai thủy tinh hay nằm trên lưng tôm cá, những con đường trở thành một chiếc khăn tay, một vũng nước sau nhà trở thành biển cả… Với quan niệm cảnh chỉ như một tờ giấy và ta có thể cắt gập, khâu vá từng phần lại, mỗi tác phẩm của anh là sự đan xen tinh tế của hơn 130 lớp.Một tác giả nổi tiếng nữa là nghệ sỹ Nicholas Hendrickx, người Bỉ với sáng tác dành cho một con ruồi và đặc tả nó trong các hoạt động của người khi thì đọc sách, khi thì đi xe đạp, lướt ván, nặn tuyết, đánh đàn, sưởi nắng,…

Giải thoát. Ảnh: Erik Johansson 

Mr Fly tập bơi. Ảnh: Nicholas Hendrickx 
Trong một lần ra vườn chụp hoa xuân, chàng sinh viên công nghệ web Nicholas bấy giờ tình cờ bắt gặp ngài Gerald Fly đang đậu trên một đóa hoa rất đỏm dáng, và anh đã nảy ra ý định xây dựng nó thành hình tượng một người nổi tiếng, có nhiều xuất thân, nghề nghiệp, thú chơi. Để phụ họa, anh còn làm ra các vật dụng cho Mr Fly dùng. Mục đích là làm mọi người vui cười và nhìn nhận cuộc sống tươi đẹp hơn, cho dù đó là những gì xấu xí và các nhu cầu sinh hoạt thiết yếu. Bộ ảnh có tên Chuyến phiêu lưu của Mr Fly đã xuất hiện trên nhiều tờ báo và sách ngữ pháp Anh. Cũng là ảnh chân dung song nghệ sỹ Zev Hoover, người Mỹ lấy nhân vật trung tâm là chân dung của chính em khi ấy mới 14 tuổi và một số người trong gia đình để làm ra một bộ ảnh siêu thực khắc họa những con người tí hon trong thế giới vật chất khổng lồ. Sau khi chụp riêng từng việc hàng ngày của gia đình ở Natick, Massachusetts, Mỹ, em đã dùng Photoshop để lồng ghép chúng với nhau cho ra các hình người tí hon cưỡi máy bay giấy, cưỡi sóc chó, cầm lông chim hay lá khô chao lượn, chạy nhảy trên những cọng rêu nấm, ngồi trên những lá thư đọc chuyện của cha mẹ…

Mr Fly chơi xích đu. Ảnh: Nicholas Hendrickx